Từ thực tế phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch đến áp lực cạnh tranh điểm đến trong khu vực, ngành du lịch Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới, nơi công nghệ số đóng vai trò như “đòn bẩy” để đổi mới cách thức quản lý, kinh doanh và phục vụ du khách.
Những chính sách thuận lợi phát triển chuyển đổi số trong du lịch sẽ góp phần thúc đẩy ngành phát triển (Ảnh minh họa. Nguồn: Báo Quảng Ninh)
Khi du lịch gắn chặt với môi trường số
Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã làm thay đổi sâu sắc thói quen của du khách. Ngày nay, phần lớn du khách tìm kiếm thông tin điểm đến trên mạng, xem đánh giá trước khi đặt dịch vụ, thanh toán trực tuyến và chia sẻ trải nghiệm qua mạng xã hội. Một chuyến đi thường bắt đầu từ chiếc điện thoại thông minh, chứ không phải từ quầy thông tin hay tờ rơi du lịch như trước.
Điều đó cho thấy du lịch ngày càng gắn chặt với môi trường số, đòi hỏi điểm đến cần có sự hiện diện rõ ràng trên không gian mạng. Ở góc độ quản lý, khi lượng khách tăng nhanh và thị trường biến động liên tục, ngành du lịch cần dữ liệu kịp thời về hành vi, chi tiêu và trải nghiệm của du khách. Chỉ khi có thông tin tương đối đầy đủ, việc hoạch định chính sách và xúc tiến quảng bá mới sát thực tế.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số trở thành con đường tất yếu. Không phải để chạy theo công nghệ, mà để giải quyết những bài toán rất cụ thể của ngành du lịch: quản lý hiệu quả hơn, kinh doanh tốt hơn và phục vụ du khách thuận tiện hơn.
Từ yêu cầu chuyển đổi số hỗ trợ đồng bộ quản lý, kinh doanh và trải nghiệm du khách...
Chuyển đổi số của du lịch Việt Nam được đặt trong tổng thể chủ trương chuyển đổi số quốc gia, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Ngành du lịch cần xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh nhằm hỗ trợ 3 nhóm chủ thể chính của ngành gồm có:
Trong công tác quản lý nhà nước, chuyển đổi số giúp cơ quan quản lý có sự liên thông về mặt dữ liệu từ Trung ương đến địa phương, điểm đến, doanh nghiệp; kịp thời có thông tin về thị trường, dòng khách, xu hướng tiêu dùng. Nhờ đó, việc xây dựng chính sách, quy hoạch điểm đến hay xúc tiến thị trường có cơ sở thực tiễn hơn, hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Trong hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp du lịch có thêm công cụ để quảng bá sản phẩm, tiếp cận khách hàng, quản lý đặt dịch vụ và chăm sóc khách hàng. Đặc biệt trong bối cảnh các doanh nghiệp trong ngành du lịch đa phần có quy mô vừa và nhỏ, chuyển đổi số sẽ là “đòn bẩy” cho họ có thể tiếp cận thị trường, quảng bá sản phẩm, nâng cao hiệu quả quản lý kinh doanh cũng như năng lực cạnh tranh.
Đối với du khách, mục tiêu quan trọng nhất của chuyển đổi số là nâng cao trải nghiệm của họ. Du khách được tiếp cận thông tin rõ ràng, đặt dịch vụ dễ dàng, thanh toán thuận tiện, giảm bớt các thủ tục rườm rà. Trải nghiệm liền mạch từ trước - trong - sau chuyến đi sẽ làm tăng mức độ hài lòng và khả năng quay trở lại của họ.
Đây cũng chính là những định hướng và mục tiêu mà cơ quan quản lý du lịch quốc gia đang tập trung triển khai đưa vào cuộc sống, đã được cụ thể hóa trong các chương trình, kế hoạch hành động chuyển đổi số của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
…đến hình thành các nền tảng số dùng chung trong ngành du lịch
Trong quá trình thực hiện chuyển đổi số trong ngành du lịch, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam có vai trò đầu mối định hướng, xây dựng nền tảng dữ liệu chung và kết nối các bên liên quan nhằm hình thành hệ sinh thái du lịch thông minh.
Yếu tố cốt lõi quyết định sự thành công của hệ sinh thái du lịch thông minh là hình thành được hệ dữ liệu lớn và các nền tảng số dùng chung. Điều này sẽ tạo sự đồng bộ và kết nối dữ liệu trong ngành, tiết kiệm nguồn lực, tránh manh mún, dàn trải.
Du khách trải nghiệm Hệ thống vé điện tử tại Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch (Ảnh: TITC)
Nhiều giải pháp đã được Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam triển khai trong thực tế, qua đó đã hình thành và đưa vào vận hành những nền tảng quan trọng gồm có:
Hệ thống cơ sở dữ liệu du lịch Việt Nam: tích hợp các cơ sở dữ liệu thành phần như doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, hướng dẫn viên, khu/điểm du lịch... nhằm hỗ trợ công tác quản lý nhà nước. Trong đó, một số cơ sở dữ liệu như doanh nghiệp lữ hành và hướng dẫn viên đã được vận hành cập nhật theo thời gian thực.
Phần mềm báo cáo thống kê du lịch từ Trung ương đến cơ sở: hỗ trợ các địa phương, doanh nghiệp trong ngành du lịch thực hiện báo cáo thống kê theo quy định tại các Thông tư của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Ứng dụng “Quản trị và Kinh doanh du lịch”: hỗ trợ các doanh nghiệp du lịch kết nối với khách hàng, thiết lập điểm chấp nhận thanh toán trực tuyến, cung cấp sản phẩm, kết nối với cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực du lịch.
Ứng dụng “Du lịch Việt Nam - Vietnam Travel”: đây là nền tảng số tích hợp đa dịch vụ nhằm hỗ trợ toàn diện du khách với nhiều tiện ích như: tra cứu thông tin du lịch, bản đồ số du lịch, đặt vé máy bay, đặt phòng, mua vé tham quan, mua sắm hàng hóa, quản lý tour du lịch, phản ánh tới cơ quan chức năng...
Thẻ Việt - Thẻ du lịch thông minh: được phát triển với công nghệ hiện đại, an toàn, bảo mật, hỗ trợ du khách giao dịch, thanh toán không dùng tiền mặt một cách an toàn, thuận tiện, nhanh chóng theo chủ trương chung của Chính phủ. Thẻ cũng đã được tích hợp trên ứng dụng “Du lịch Việt Nam - Vietnam Travel” để tạo thuận lợi nhất cho du khách thực hiện giao dịch, thanh toán.
Hệ thống vé điện tử “Trực tuyến - Liên thông - Đa phương thức”: được thiết kế để áp dụng tại các điểm tham quan, khu di tích, khu vui chơi giải trí có bán vé. Hỗ trợ các điểm tham quan kiểm soát tối ưu quy trình quản lý vận hành bán vé, soát vé; tạo thuận lợi hơn cho du khách khi đến mua vé vào cửa giảm thiểu tối đa thời gian chờ đợi; hỗ trợ hướng dẫn viên khi đưa khách đến tham quan, nhất là các đoàn khách đông chỉ cần 01 vé duy nhất cho cả đoàn, đồng thời xuất hóa đơn điện tử... Hiện nay hệ thống vé điện tử này đã được áp dụng tại nhiều điểm đến ở Hà Nội như: Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Đền Quán Thánh, Đình Kim Ngân, Đền Bạch Mã, Ngôi nhà Di sản số 87 phố Mã Mây, Di tích số 22 phố Hàng Buồm, Di tích số 28 Hàng Buồm, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Phố cổ Hà Nội số 50 Đào Duy Từ...
Hệ thống Thuyết minh đa phương tiện (Multi-media Guide): được phát triển để có thể áp dụng cho tất cả điểm du lịch, di tích, bảo tàng… có nhu cầu thuyết minh giới thiệu thông tin cho khách tham quan. Sản phẩm này được tích hợp trên ứng dụng “Du lịch Việt Nam - Vietnam Travel”.
Website vietnam.travel cùng các trang mạng xã hội quảng bá du lịch Việt Nam ra thế giới: Website vietnam.travel đóng vai trò như “cửa sổ số” giới thiệu hình ảnh du lịch Việt Nam ra thế giới, cung cấp thông tin về điểm đến, trải nghiệm, sản phẩm, dịch vụ du lịch Việt Nam, giúp du khách quốc tế dễ dàng tìm hiểu và lựa chọn Việt Nam trong quá trình lên kế hoạch chuyến đi. Đây cũng là kênh quảng bá tập trung, góp phần định vị thương hiệu du lịch quốc gia, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu cho du lịch Việt Nam.
Lễ ký kết hợp tác giữa Trung tâm Thông tin du lịch (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam) và Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB) đánh dấu bước đi quan trọng trong lộ trình xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh. Ảnh: TITC
Bên cạnh đó, một trong những xu hướng chủ đạo của du lịch hiện đại là thanh toán không tiền mặt và tích hợp dịch vụ trên nền tảng số. Nắm bắt xu hướng này, Trung tâm Thông tin du lịch (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam) đã hợp tác với Ngân hàng SHB triển khai các giải pháp phát triển du lịch thông minh dựa trên dữ liệu, công nghệ và tài chính số. Sự hợp tác này hướng tới xây dựng hệ sinh thái dịch vụ du lịch tích hợp: thông tin điểm đến, đặt dịch vụ, thanh toán điện tử, ưu đãi tài chính, chăm sóc khách hàng và phân tích dữ liệu người dùng. Việc ứng dụng công nghệ thanh toán số giúp du khách dễ dàng thực hiện giao dịch tại điểm đến, từ đặt phòng, mua vé tham quan, sử dụng dịch vụ ăn uống đến mua sắm sản vật...
Việc từng bước hình thành và đưa vào vận hành các nền tảng số dùng chung không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, kinh doanh và phục vụ du khách, mà còn đặt nền móng cho một hệ sinh thái du lịch kết nối và vận hành trên dữ liệu. Khi các nền tảng này tiếp tục được áp dụng rộng rãi, ngành du lịch sẽ có “hạ tầng mềm” đủ mạnh để bứt phá trong giai đoạn phát triển mới. Đây là bước đi có tính chiến lược lâu dài trong việc định hình một ngành du lịch chuyên nghiệp, hiện đại, thông minh, minh bạch và cạnh tranh hơn trên thị trường.
Hệ sinh thái du lịch thông minh - hướng đi bền vững của ngành du lịch
Khi chuyển đổi số được thúc đẩy đồng bộ, ngành du lịch có cơ hội hình thành hệ sinh thái du lịch thông minh. Đó là môi trường nơi thông tin được kết nối, dịch vụ được liên thông và trải nghiệm của du khách được đặt ở trung tâm.
Trong hệ sinh thái đó, du khách có thể tìm hiểu điểm đến, đặt dịch vụ, thanh toán, trải nghiệm chỉ với một thiết bị thông minh. Doanh nghiệp tiếp cận và phục vụ khách hàng hiệu quả hơn, còn cơ quan quản lý nắm bắt tình hình thị trường kịp thời hơn.
Đối với Việt Nam, công nghệ có thể trở thành “đòn bẩy” giúp ngành du lịch gia tăng nhanh năng lực cạnh tranh. Những rào cản truyền thống như khoảng cách địa lý, quy trình thủ công hay phụ thuộc trung gian dần được thu hẹp. Khi dữ liệu được khai thác hiệu quả và dịch vụ được số hóa thuận tiện, ngành du lịch Việt Nam sẽ khả năng thích ứng thị trường nhanh hơn, cung cấp trải nghiệm tốt hơn cho du khách.
Như Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) đã khẳng định, chuyển đổi số luôn là một ưu tiên chiến lược. Mục tiêu của UN Tourism là tận dụng công nghệ số, các sáng kiến bền vững và tăng trưởng bao trùm để phát triển hệ sinh thái du lịch thông minh hơn và bền vững hơn. Thông qua các giải pháp du lịch thân thiện với môi trường và đổi mới sáng tạo sẽ góp phần định hình tương lai của ngành du lịch toàn cầu.
Thúc đẩy chuyển đổi số và hình thành hệ sinh thái du lịch thông minh là quá trình đòi hỏi sự kiên định và quyết tâm, trong đó cần có sự phối hợp chặt chẽ của cơ quan quản lý, điểm đến, doanh nghiệp và cả cộng đồng. Với định hướng rõ ràng của Đảng và Nhà nước về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, ngành du lịch Việt Nam đang từng bước chuyển mình, tận dụng cơ hội của chuyển đổi số để cải thiện chất lượng dịch vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong cạnh tranh toàn cầu, một điểm đến an toàn, thân thiện, hấp dẫn, hiện đại và thuận tiện với du khách sẽ có thêm lợi thế lớn. Và đó chính là con đường để du lịch Việt Nam phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.
Trung tâm Thông tin du lịch