"Tống cựu nghinh tân" - Tái hiện các nghi lễ truyền thống trong cung đình

Tết Nguyên đán là tết lớn nhất và thiêng liêng liêng nhất trong năm của Việt Nam, còn được gọi là "tết cả", "tết ta" hay "tết âm lịch" để phân biệt với tết dương lịch của phương Tây. Tết Nguyên đán là tết đầu tiên mở đầu của một năm, đánh dấu thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, là lúc khép lại những việc đã trải qua trong năm cũ và chờ đón những điều tốt đẹp trong năm mới. Tết Nguyên đán bắt đầu từ ngày 23 tháng Chạp trong năm cũ và kết thúc vào ngày mùng 7 tháng Giêng của năm mới với nhiều nghi lễ phong tục diễn ra ở chốn cung đình cũng như trong dân gian.

Phát biểu tại chương trình, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà cho biết, Hoàng thành Thăng Long - Di sản văn hóa thế giới, không chỉ là nơi lưu giữ những dấu ấn rực rỡ của lịch sử dân tộc, mà còn là linh hồn của Thủ đô nghìn năm văn hiến. Việc tổ chức tái hiện các nghi lễ cung đình truyền thống thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của thành phố Hà Nội trong công tác bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa tiêu biểu của dân tộc, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô Hà Nội "Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo".

"Chúng tôi rất vinh dự khi được cùng quý vị trải nghiệm vẻ đẹp của Tết cổ truyền Việt Nam trong không gian di sản đặc biệt này. Sự hiện diện của các quý vị đại biểu, các vị khách quốc tế, các nhà khoa học, Nhân dân và du khách không chỉ thể hiện sức lan tỏa sâu rộng của văn hóa Việt Nam mà còn khẳng định cam kết chung của chúng ta trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị di sản - tài sản vô giá của nhân loại" – bà Vũ Thu Hà bày tỏ.

Phát biểu tại chương trình, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam Jonathan Wallace Baker đánh giá chương trình hôm nay là sự kết hợp hài hòa và giàu ý nghĩa giữa các nghi lễ cung đình truyền thống với những hình thức trải nghiệm văn hóa đương đại. Thông qua nghi lễ tiễn đưa Táo quân - một nghi lễ tâm linh gắn bó sâu sắc với đời sống tinh thần của người Việt - chúng ta cùng nhau tôn vinh những giá trị văn hóa phi vật thể đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ, phản ánh mối quan hệ bền chặt giữa con người với gia đình, tổ tiên và thiên nhiên, đồng thời gửi gắm kỳ vọng về những khởi đầu tốt đẹp cho năm mới.

"UNESCO luôn đánh giá cao những sáng kiến giúp di sản văn hóa được bảo tồn và phát huy một cách sống động, dễ tiếp cận và gắn bó mật thiết với cộng đồng. Việc kết hợp hài hòa giữa nghi lễ truyền thống, không gian di sản và sự tham gia của công chúng trong chương trình hôm nay là minh chứng rõ nét cho thấy di sản văn hóa phi vật thể không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục phát triển và thích ứng trong bối cảnh đời sống đô thị hiện đại. UNESCO cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong công tác bảo tồn, phát huy và lan tỏa những giá trị di sản văn hóa phong phú tới các thế hệ hôm nay và mai sau" - ông Jonathan Wallace Baker nói.

Tết Nguyên đán là một trong những lễ tiết có nhiều phong tục độc đáo và mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa của người Việt trên khắp lãnh thổ Việt Nam. Đặc biệt, tại mảnh đất kinh kỳ ngàn năm văn hiến, văn hóa tết Nguyên đán lại càng phong phú và đặc sắc, nơi đây là sự hội tụ và giao thoa giữa nền văn hóa cung đình và văn hóa dân gian truyền thống.

Dưới chế độ Nhà nước quân chủ, nhà vua và triều đình là người đại diện cho muôn dân, đại diện cho sự hưng thịnh, vững bền của quốc gia. Do đó, đã hình thành nên một hệ thống các nghi lễ tết cung đình vừa trang trọng, tôn nghiêm, biểu thị quyền uy tối cao của bậc thiên tử. Vào thời Lê Trung hưng, hệ thống nghi lễ tết cung đình bao gồm một chuỗi các nghi lễ diễn ra nối tiếp nhau từ cuối tháng Chạp của năm cũ đến mùng 7 tháng Giêng năm mới.

Có thể kể đến như: lễ cúng táo quân, lễ tiến lịch, lễ tiến xuân ngưu (rước trâu đất và thần Câu mang), lễ phất thức (lau rửa và niêm phong ấn), lễ cáp hưởng (mời các vị tiên đế về ăn tết), lễ thướng tiêu (dựng cây nêu), lễ trừ tịch (cúng giao thừa), lễ tế tổ tiên, lễ Chính đán, lễ chúc thọ nhà vua, lễ tế giao (tế trời), lễ khai hạ (hạ cây nêu), lễ khai ấn (mở ấn)... Trong đó, lễ tiến Lịch, lễ tiến Xuân ngưu, lễ dựng nêu, lễ chính đán là bốn nghi lễ quan trọng nhất trong dịp lễ tết Nguyên đán.

Tại chương trình "Tống cựu nghinh tân", công chúng đã được tìm hiểu về lễ tiến lịch - nghi thức ban phát lịch cho triều đình và dân gian, lễ thướng tiêu với hình ảnh cây nêu trừ tà, đón Xuân, nghi lễ thả cá chép tiễn ông Công, ông Táo về trời, hay lễ đổi gác nghiêm ngặt trong cấm thành.

Thông qua các hoạt động nghiên cứu, phục dựng và giới thiệu các nghi lễ truyền thống tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội đã giúp công chúng hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa, lịch sử đặc sắc của Thăng Long - Hà Nội, đồng thời, góp phần gìn giữ, phát huy di sản văn hóa truyền thống của dân tộc../.